HACCP (Tehlike Analizi ve Kritik Kontrol Noktaları) sistemine göre haşere kontrolü (Pest Control), gıda güvenliğini tehdit eden biyolojik, kimyasal ve fiziksel riskleri önlemek amacıyla kurulması zorunlu bir Ön Koşul Programıdır (ÖKP). Haşere kontrolü doğrudan bir Kritik Kontrol Noktası (KKN) olmasa da, gıda üretim ve depolama alanlarının kontaminasyondan korunması için yasal bir zorunluluktur.
HACCP standartlarına uyumlu bir haşere kontrol sisteminin temel yükümlülükleri ve adımları şunlardır:
1. Haşere Kontrol Planı ve Prosedürlerinin Oluşturulması
- Yazılı Prosedür: İşletmeye özel, tüm haşere türlerini (kemirgen, yürüyen/uçan böcek, kuş vb.) kapsayan yazılı bir yönetim planı hazırlanmalıdır.
- Sorumluluklar: Tesis içindeki yetkililerin ve eğer hizmet dışarıdan alınıyorsa biyosidal ürün uygulama firmasının sorumlulukları net olarak tanımlanmalıdır.
- Yerleşim Planı: Tesis genelindeki tüm kemirgen istasyonları, EFK (elektronik sinek tutucu) cihazları ve canlı yakalama tuzakları numaralandırılarak bir pest kontrol haritası (krokisi) üzerinde gösterilmelidir.
2. Kritik Kontrol Noktaları ve İzleme
- İstasyon Takibi: Kurulan tüm istasyonlar ve tuzaklar düzenli aralıklarla kontrol edilmelidir.
- Aktivite Analizi: Tuzaklardaki tüketimler, yakalanan haşere sayıları ve türleri kayıt altına alınmalıdır.
- Eşik Değerleri: Zararlı türüne ve alanın risk durumuna göre aksiyon limitleri (tolerans sınırları) belirlenmelidir. Örneğin, açık ürün alanında tek bir canlı haşere görülmesi derhal acil durum faaliyeti gerektirir.
- 3. Düzeltici ve Önleyici Faaliyetler (DÖF)
- Yalıtım ve Sanitasyon: Haşerelerin tesise girişini engellemek için kapı altı fırçaları, sineklikler ve drenaj kapakları gibi fiziksel bariyerler kontrol edilmelidir.
- Kök Neden Analizi: Tekrarlayan haşere hareketlerinde (örneğin sürekli aynı istasyonda kemirgen görülmesi) ham madde sevkiyatı, temizlik açıkları veya çevre koşulları incelenerek kök neden bulunmalı ve ortadan kaldırılmalıdır.
4. Kimyasal ve Biyosidal Ürün Yönetimi
- Onaylı İlaçlar: Tesiste yalnızca Tarım ve Orman Bakanlığı ile Sağlık Bakanlığı tarafından gıda işletmeleri için onaylanmış biyosidal ürünler kullanılabilir.
- Güvenli Depolama: İlaçlar gıda alanlarından tamamen uzak, kilitli odalarda veya dolaplarda, orijinal etiketleriyle saklanmalıdır.
- Gıda Alanı Kısıtlaması: Açık gıda üretimi yapılan alanlarda kimyasal yem serpilmesi (zehirli buğday, açık jel vb.) kesinlikle yasaktır; bu alanlarda sadece mekanik, yapışkanlı ve canlı yakalama düzenekleri kullanılmalıdır.
5. Doğrulama ve Dokümantasyon
HACCP'nin en kritik ilkelerinden biri olan kayıt tutma prensibi uyarınca aşağıdaki belgeler denetimler için eksiksiz bulundurulmalıdır:
- Hizmet alınan firmanın Biyosidal Ürün Uygulama İzin Belgesi.
- Uygulamayı yapan personelin Biyosidal Ürün Uygulayıcı Sertifikası.
- Kullanılan ilaçların Malzeme Güvenlik Bilgi Formları (MSDS).
- Her ziyarete ait servis raporları, trend analizleri ve harita güncellemeleri.